Wytowno — 8 km na wschód od Ustki. Wieś do dziś zachowała owalnicowy układ ulic. Znana ze starych chałup szkieletowych wypełnionych gliną^ często krytych strzechą. W miejscowym kościele z XV wieku z gotycką wieżą znajduje się wyposażenie barokowe (ołtarz, ambona i epitafium) z XVII wieku oraz trzy rzeźby gotyckie m. in. Madonna z Dzieciątkiem z około 1400 roku. W otoczeniu dawnego dworu, dziś ośrodka kolonijnego znajduje się park z ciekawym choć mocno zniszczonym drzewostanem i rów dawnej fosy. Warto również zatrzymać się przy budynku bramnym, z roku 1774 z zachowanym zespołem bramnym, pozostałościach dawnej obory z resztkami drewnianej galerii spichrzowego piętra. Przed zagrodą rośnie stary dąb o obwodzie blisko 5 m.

Macliowinko — 11 km na wschód od Ustki. Wieś z licznymi chałupami szkieletowymi i czworobocznymi zagrodami i jedną z najstarszych na Ziemi Słupskiej budowli bramnych z roku 1649. W dawnym budynku dworskim obecnie mieści się prewentorium, wokół park z różnorodnym drzewostanem (jodły, świerki, cisy, Chojny kanadyjskie, dęby, buki, jesiony często o obwodach od 3 do 5 m).

Objazda — 14 km na wschód od Ustki. Wieś — stara osada słowińska z XIII wieku. Również i tu pozostały stare chałupy ryglowe i czworoboczne zagrody ze stodołami bramnymi z roku około 1800. Kościół pochodzi z początków XVII wieku, wewnątrz lichtarze z 1692 roku, obok dzwon z 1655 roku. Na przykościelnym cmentarzu znajdiują się dwa żeliwne krzyże nagrobne z 1857 roku oraz stary wiąz o obwodzie 4,6 m. W niewielkim parku podworskim — kilka okazałych jodei, stare cyprysiki, modrzewie, cisy, chojna kanadyjska, wiąz górski i inne ciekawe drzewa.

Rowy — 22 km na wschód od Ustki — rybacka wieś, a jednocześnie kąpielisko morskie. Położona jest na zachodnim brzegu rzeki Łupawy. Stara kaszubska wieś z XIII wieku, kiedy pełniła rolę morskiej przystani grodu w Gardnie. W Rowach warto zwiedzić stare chałupy szkieletowe, kościół neoromański wybudowany z głazów polodowcowych w roku 1849.

Opodal Rowów leży jezioro Gardno (pow. 25 km2), kryptodepresyjne o brzegach zarośniętych trzciną i zabagnionych. Na akwenie Wyspa Kamienna o pow. 0,6 ha pokryta głazami narzutowymi, na której stwierdzono (jedyne w Polsce) miejsce lęgowe mewy srebrzystej. Na jeziorze i w jego oczeretach gnieździ się duża ilość ptactwa wodnego. Najbardziej interesująca pod względem ornitologicznym jest część północna, mocno zarośnięta, gdzie gnieżdżą się prawie wszystkie gatunki ptactwa wodnego występującego w Słowińskim Parku Narodowym. Ta część jeziora oraz półwysep u ujścia Łupawy stanowią rezerwat lęgowy. Rowy znajdują się na zachodnim krańcu Słowińskiego Parku Narodowego, stanowiącego unikalny zakątek przyrodniczy. W 1977 roku UNESCO uznało SPN „Światowym Rezerwatem Biosfery” wymagającym szczególnej ochrony.

Czytaj również:

• Urlop w Ustce i jej okolicy
• Małe kurorty czekają na turystów
• Kołobrzeg – dzieje uszdrowiska
• Morze – Kołobrzeg nad morzem w Polsce
• Co warto obejrzeć w Ustce – Ustka i jej atrakcje

Klimat Kołobrzegu kształtowany jest wpływem morza. Pod szczególnie silnym jego oddziaływaniem znajdują się tereny uzdrowiskowo-wypoczynkowe położone wzdłuż plaży. Ponad 55°/o wiatrów wieje od morza lub wzdłuż morza. Klimat morski ujawnia się szczególnie podczas wiatrów od morza. Zmniejsza się wówczas skłonność do występowania dużych różnic temperatury, wzrasta i ulega wyrównaniu wilgotność powietrza, wzrasta ruch powietrza od strony morza, powodując napływ czystego powietrza pozbawionego całkowicie alergenów, wzrasta
na stopniowe dawkowanie właściwości klimatycznych. Przeprowadzone pomiary siły wiatru wskazują na łagodzący wpływ parku nadmorskiego, w okresie letnim pięciokrotnie a w okresie zimowym trzykrotnie. Na terenach uzdrowiskowych siła wiatru jest większa niż w parku i wykazuje wartości pośrednie.

Piękna plaża długości ok. 3 km, szerokości kilkudziesięciu metrów, o drobnym miałkim piasku stwarza bardzo dogodne warunki do kąpieli morskich ii słonecznych. Sezon kąpielowy określony na podstawie przebiegu temperatur powietrza i wody morskiej trwa od 15 czerwca do 20 września. W okresie tym stabilizują się średnie dobowe temperatury powietrza i wody morskiej — powyżej 15°C. Temperatura 15°C wody morskiej przyjęta jest jako kryterium dolnej granicy warunkującej kąpiele morskie. Właściwości lecznicze klimatu morskiego wiążą się głównie z jego bodźcowym oddziaływaniem na ustrój ludzki.

W czasie pobytu nad morzem następuje pogłębienie się oddechu, wzrasta pojemność życiowa płuc. Zwiększa się też pod wpływem bodźców klimatycznych przemiana materii i przyrost białka w ustroju. Również bardzo ważnym i istotnym czynnikiem bodźcowym jest szczególnie w ciepłych porach roku stosunkowo duże usłonecznienie i natężenie promieniowania słonecznego. Z właściwości klimatycznych Kołobrzegu wynikają wskazania do leczenia schorzeń dróg oddechowych, szczególnie przewlekłych, nawracających nieżytów oskrzeli, chorób alergicznych, w tym dychawicy oskrzelowej, niektórych schorzeń zawodowych dróg oddechowych oraz niektórych schorzeń skóry.

Talassoterapia

Wykorzystanie walorów klimatu morskiego oraz innych naturalnych czynników występujących nad morzem określa się nazwą — talassoterapia. Głównymi cizynriikami talassoteraplili są kąpiele słoneczne, morskie, powietrzne oraz oddziaływanie aerosolu morskiego.
Kąpiele słoneczne są bardzo ważnym czynnikiem bodźcowym w klimacie morskim. Stosowanie naturalnego promieniowania słonecznego w sposób ściśle dawkowany staje się korzystnym zabiegiem leczniczym. Korzystne oddziaływanie kąpieli słonecznej następuje wyłącznie w granicach dawki rumieniowej. Wrażliwość rumieniowa jest bardzo indywidualna. Latem w godzinach południowych średnia dawka promieniowa wynosi zaledwie 20— 30 minut. Praktycznie zaleca się stosowanie kąpieli słonecznych w okresie letnim początkowo we wczesnych godzinach przedpołudniowych i późniejszych popołudniowych. Po uzyskaniu odporności ustroju poprzez wytworzenie właściwej pigmenta-cji skóry i zgrubienia powierzchownych warstw naskórka, okres nasłonecznienia można stopniowo przesuwać na godziny południowe oraz stopniowo wydłużać czas oddziaływania słońca. W kolejnych dniach kąpieli słonecznych można podnosić o połowę dawkę początkową a po codziennym tygodniowym pobieraniu kąpieli słonecznych, następuje całkowita adaptacja na promieniowanie słoneczne. Przestrzeganie powyższej zasady w zażywaniu kąpieli słonecznych daje gwarancję uniknięcia bolesnych i niewskazanych oparzeń słonecznych, które oprócz fizycznych cierpień przerywają na okres ok. 1 tygodnia możliwości korzystania z kąpieli słonecznych.

Drugim ważnym elementem talassoterapii jest samo morze. Zasolenie wody morskiej Bałtyku waha się od 7 do 9%o. Czas kąpieli morskiej powinien być regulowany przez lekarza w zależności od ciepłoty wody i powietrza oraz stanu ogólnego chorego. Ludzie chorzy i osłabieni nie powinni przebywać w wodzie dłużej niż 2—5 minut, natomiast ludziom zdrowym zaleca się czas jednorazowej kąpieli — 5—15 minut. Po kąpieli wskazany jest 10—15 minutowy spacer po plaży.

Lecznicze znaczenie kąpieli morskich występuje dzięki działaniom czynników: termicznego, mechanicznego i chemicznego. W czasie kąpięli występuje szybko rozszerzenie naczyń włosowatych skóry z żywym jej zaczerwienieniem ii spadek ciśnie-
nia tętniczego krwi. Dodatkowym czynnikiem oddziaływującym jest falowanie wody morskiej, która działa podobnie do masażu leczniczego. Nie bez znaczenia pozostaje sól morska, która posiada specyficzne właściwości drażniące.

Bardzo interesująco przedstawiają się porównania komfortu klimatycznego południowego Bałtyku i zachodniego wybrzeża Morza Czarnego, najliczniej poza Bałtykiem odwiedzanego wybrzeża przez naszych turystów. Średnie miesięczne wartości temperatury i wilgotności względnej dla wybrzeża czarnomorskiego przekraczają, w przeciwieństwie do wybrzeża bałtyckiego strefę komfortu klimatycznego. W lipcu i sierpniu nad Morzem Czarnym dominują warunki hypertermiczne; plażowanie i kąpiele słoneczne przy braku większych ruchów powietrza i dużym natężeniu promieniowania słonecznego są niebezpieczne, z uwagi na możliwości przegrzania organizmu, szczególnie u osób ze schorzeniami układu krążenia.

Tworzywa lecznicze

Podstawowymi tworzywami leczniczymi są liczne i wydajne źródła solankowe oraz obfite złoża borowiny. Na terenie Kołobrzegu znajduje się 38 źródeł solankowych. Z uwagi na bardzo dużą ich wydajność eksploatuje się tylko kilka. Wydajność jednego ze źródeł jest tak duża, że ilość solanki wystarcza na 1000 kąpieli dziennie. Solanki kołobrzeskie są solankami bromowo-jodkowymi zawierającymi chlorek sodu w ilości od 2 do 6°/o oraz jony wapnia, żelaza i magnezu. Wszystkie solanki zawierają pierwiastki śladowe takie jak: jony litu, strontu, miedzi, fosforowe, arsenianowe, glinowe, azotowe i siarczkowe, które mogą wywierać specyficzne działania na ustrój.

Solanka wydobywana jest z głębokości od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Jest to solanka chłodna o temperaturze ok. 10°C i do kąpieli wymaga podgrzania. Przeprowadzone wiercenia geologiczne wykazały, że na głębokości ok. 1200 m znaj-

duje się solanka ciepła, która w przyszłości będzie eksploatowana.

Kąpiele solankowe wpływają hartująco i toni-zująco na stan ogólny chorego. Dalszą ich cechą jest korzystny wpływ na dolegliwości bólowe pochodzenia reumatycznego w stanach zapalnych i pourazowych oraz zespołach neurologicznych. Nieznacznie wzmagają procesy przemiany materii. Stosowane dla celów leczenia inhalacyjnego wpływają kojąco na błonę śluzową górnego odcinka dróg oddechowych znajdujących się w stanie przewlekłego zapalenia. Chlorek sodu wpływa skutecznie na rozrzedzenie gęstej wydzieliny zapalnej; jony wapnia wykazują działanie przeciwzapalne i odczulające.

Najbliższe okolice Kołobrzegu są bogate w złoża borowiny. Eksploatuje się je w odległości 2 km od uzdrowiska przy szosie wiodącej do Koszalina. Złoża te są obfite ii wystarczą na 150 lat. Kołobrzeska borowina pochodzi ze złoża typu niskiego o dużym rozkładzie i charakteryzuje się bogatym składem botanicznym, turzycowym i mszystym oraz małymi zanieczyszczeniami częściami nieorganicznymi. Sposób eksploatacji złoża jest na wskroś nowoczesny. Na złożu wybudowany został zakład wstępnej obróbki borowiny, która w postaci półproduktu przewożona jest do Uzdrowiskowego Zakładu Przyrodoleczniczego, gdzie jest ostatecznie przygotowywana do zabiegu. Należy podkreślić, że nowoczesny sposób eksploatacji borowiny zastosowany w Kołobrzegu wymagał zrealizowania kosztownej i skomplikowanej inwestycji. Również sposób eksploatacji źródeł solankowych ujętych w nowo zbudowaną sieć solankową z zapasowym zbiornikiem, są przykładem unowocześnienia metod eksploatacji uzdrowiskowych tworzyw leczniczych, które mogły stię urzeczywistnić dopiero w Polsce Ludowej.

Urządzenia leczniczo-diagnostyczne

Kołobrzeg posiada nowo zbudowany prowadzony przez Przedsiębiorstwo Państwowe „Uzdrowisko
Sanatorium Bielskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego
Kołobrzeg” Uzdrowiskowy Zakład Przyrodoleczniczy, mogący dziennie wydać ponad 2000 zabiegów.

Zgromadzenie wszystkich rodzajów zabiegów leczniczych w jednym obiekcie jest bardzo wygodne dla kuracjuszy. Jego wyposażenie oraz doskonała funkcjonalność sprawiają, że jest to najnowocześniejszy zakład tego typu w Polsce. W latach 1971—75 przewiduje się wybudowanie i uruchomienie drugiego podobnego zakładu.

W chwili obecnej stosuje się następujące zabiegi lecznicze: kąpiele solankowe, kwasowęglowe, perełkowe, okłady i zawijania borowinowe, kąpiele solankowe w basenie, borowinowe i solankowe zabiegi ginekologiczne, masaże klasyczne, masaże wibracyjne, masaże podwodne, gimnastykę leczniczą usprawniającą w basenie i na sali, okłady parafinowe, natryski zmienne i płaszczowe, inhalacje aerosolowe zbiorowe i indywidualne, kąpiele czte-rokomorowe, inhalacje grubokropelkowe, diatermie krótkofalowe, terapia ultradźwiękami, mikrofalami, prądami diadynamicznymi, elektrostymula-cja, franklinizacja, aerojonizacja oraz zabiegi świa-tłolecznicze. Dla potrzeb sanatoriów uzdrowiskowych PPU posiada doskonale wyposażone i urządzone laboratorium analityczno-bliochemiiczne iz pracowniami: hematologiczną, biochemiczną, bakterio-logicizną, toksylogiczną.

Badaniom diagnostycznym pomocne są pracownie elektrokardiograficzna, rentgenologiczna, przemiany materii oraz badań czynnościowych układu oddechowego.
Choroby leczone w Kołobrzegu

Właściwości klimatyczne oraz obfitość tworzyw leczniczych sprawiają, że zakres wskazań leczniczych jest bardzo szeroki i obejmuje:

Choroby układu oddechowego

1. Przewlekłe nieżyty górnych dróg oddechowych oraz nieżyty górnych dróg oddechowych na tle uczuleniowym.

2. Stany po operacjach dróg oddechowych.

3. Dychawica oskrzelowa.

4. Przewlekłe nieżyty dolnych dróg oddechowych.

5. Rozedma płuc bez objawów niewydolności oddechowej lub krążeniowej.

Choroby zawodowe

1. Przewlekłe zatrucia zawodowe związkami i pierwiastkami chemicznymi.

2. Stany po ostrych zatruciach przemysłowych.

3. Pylica płuc (nie powikłana gruźlica).

4. Przewlekły nieżyt oskrzeli jako powikłanie pylicy płuc w okresie wydolności oddechowej i krążeniowej.

5. Następstwa po chorobie kesonowej.

6. Choroba wibracyjna.

7. Nieżyt dróg oddechowych w wyniku działania środków drażniących i substancji chemicznych.

Choroby układu krążenia

1. Przewlekłe zwyrodnienie mięśnia sercowego w okresie wydolności krążenia.

2. Zespół płucno-sercowy w okresie wydolności krążenia.

3. Łagodne postacie choroby wieńcowej.

4. Choroba nadciśnieniowa I i II okresu.

5. Nerwica układu krążenia.
1. Stany przedgośćcowe.

2. Gościec zwyradniający kostno-stawowy.

3. Gościec tkanek miękkich.

Choroby układu nerwowego

1. Przewlekłe zapalenie korzonków nerwowych, zespół rwy kulszowej.

2. Nerwica zawodowa.

Ponadto w Kołobrzegu leczona jest cukrzyca, lecz z uwagi ,na specyfikę tego schorzenia, leczenie to odbywa się wyłącznie w sanatoriach specjalnie do tego przygotowanych.

Wskazania lecznicze dla dzieci obejmują choroby układu oddechowego, choroby alergiczne dróg oddechowych i skóry, stany pooperacyjne dróg oddechowych, dychawica oskrzelowa.

Wiadomości ogólne o strukturze uzdrowiska

Do Kołobrzegu kierowani są kuracjusze z całej Polski.

Za pomieszczenia mieszkalne służą następujące typy zakładów lecznictwa uzdrowiskowego: szpitale uzdrowiskowe, sanatoria oraz prewentoria. Ponadto liczne rzesze kuracjuszy zamieszkują w domach wczasów leczniczych korzystając z usług lekarskich w Przychodni Uzdrowiskowej. Przychodnia Uzdrowiskowa mieści się w nowo zbudowanym obiekcie; oprócz lekarzy balneologów zatrudnia lekarzy konsultantów z zakresu laryn-gologili, ginekologii, okulistyki, chirurgii itp. Z usług Przychodni Uzdrowiskowej korzysta, szczególnie w okresie letnim, duża ilość osób przebywających w Kołobrzegu na wypoczynku, a pragnących połączyć przyjemny pobyt w miejscowości nadmorskiej z możliwością odbycia kuracji uzdrowiskowej.

Odbycie kuracji leczniczej jest bardzo ułatwione, ponieważ zabiegi w Uzdrowiskowym Zakładzie Przyrodoleczniczym wydawane są w godz. 7—18. Odpłatność za zabiegi jest niewysoka, a ubezpieczeni posiadają prawo do bardzo korzystnego ryczałtu za te świadczenia.

Czytaj również:

• Kołobrzeg – dzieje uszdrowiska
• Dzieje Kołobrzegu
• Morze – Kołobrzeg nad morzem w Polsce
• Jak dojechać do Kołobrzegu
• Szlakiem latarni morskich

Swą bogatą przyszłość uzdrowiskową Kołobrzeg rozpoczął bardzo skromnie od założenia zakładu kąpieli morskich w 1803 r. W krótkim czasie powstały dwa dalsze zakłady kąpielowe. Były to wygrodzone odcinki plaży posiadające indywidualne szatnie oraz wygrodzone odcinki morza w postaci basenów, ograniczonych drewnianymi pomostami. Każdy z tych zakładów przeznaczony był oddzielnie dla pań i panów oraz dla rodzin.

W krótkim czasie Kołobrzeg stał się modnym kąpieliskiem morskim. W 1830 r. zaczęto wykorzystywać właściwości lecznicze solanek kołobrzeskich. Otwarto zakłady kąpielowe solankowe i zakłady ciepłych kąpieli morskich. Do dalszego dynamicznego rozwoju uzdrowiska oraz zwiększenia się frekwencji kuracjuszy i wczasowiczów wpłynęło uruchomienie w 1859 r. linii kolejowej.

W 1863 r. zarząd miasta wprowadził opłaty kuracyjne, a uzyskane fundusze przeznaczał na dalszy rozwój uzdrowiska. W 1882 r. uruchomiono kąpiele borowinowe oraz założono wzdłuż plaży pas lasu i zieleni długości ok. 4 km, szerokości 10—300 m. Frekwencja kuracjuszy stale wzrastała, w 1875 r. przybyło ich do Kołobrzegu 4152. W 1890 r. wybudowano duży, nowoczesny i luksusowy na owe czasy Dom Zdrojowy, położony przy plaży w pobliżu drewnianego mola spacerowego. W latach tych Kołobrzeg staje się znanym i modnym uzdrowiskiem nadbałtyckim. Prowadzi działalność przez cały rok.

Ciężkie walki o miasto w 1945 r. spowodowały zupełne zniszczenie sanatoriów, pensjonatów oraz urządzeń leczniczych.
Początek działalności uzdrowiskowej w okresie powojennym w Kołobrzegu przypada na rok 1951. W pierwszych latach lecznictwo prowadzone było w skromnym zakresie. Było to wynikiem braku odpowiedniej bazy zabiegowej, diagnostycznej, lokalowej jak również braku fachowego personelu lekarskiego.

Momentem przełomowym w rozwoju uzdrowiska były uchwały KERM-u z lat 1957—59, kiedy to podjęto decyzję o odbudowie Kołobrzegu głównie jako uzdrowiska. Od tego czasu stale przybywają nowe obiekty leczniczo-sanatoryjne. W 1960 r. uruchomiono pierwsze sanatorium dla dorosłych. Rozpoczęto jednocześnie budowę nowoczesnego Zakładu Przyrodoleczniczego.

W chwili obecnej w obiektach wybudowanych na cele lecznictwa uzdrowiskowego znajduje się ok. 2500 łóżek. Największym zakładem leczniczym jest Państwowe Przedsiębiorstwo „Uzdrowisko Kołobrzeg”, w jego sanatoriach leczy się jednocześnie ponad 1000 kuracjuszy. Poza tym zakłady lecznictwa uzdrowiskowego prowadzone są przez różne resorty, zakłady pracy oraz instancje związkowe.

Kołobrzeg, szczególnie tereny uzdrowiskowe, są placem intensywnej budowy, w trakcie budowy są nowe sanatoria. Przewiduje się, że w roku 1975 ilość łóżek osiągnie liczbę 5000. Zakłada się, że w przyszłości w lecznictwie uzdrowiskowym przybędzie 8000 łóżek.

Czytaj również:

• Kołobrzeg jako uzdrowisko – kuracjusze
• Morze – Kołobrzeg nad morzem w Polsce
• Wycieczki w okolice Ustki
• Dzieje Kołobrzegu
• Jak dojechać do Kołobrzegu

Już chyba na przełomie XI i XII w. dochodzi na Pomorzu do ukształtowania się jednolitej miejscowej organizacji państwowej. Jej początek być może należałoby wywodzić z Kołobrzegu, gdyż tutaj wg relacji Galla Anonima miał przebywać książę, lub też z pobliskiego Białogardu, który w relacji polskiego kronikarza zwany jest „grodem królewskim i znakomitym”. Zwycięskie działania wojenne prowadzone przez Bolesława Krzywoustego w latach 1103—1107 pozwoliły na ponowne włączenie Pomorza do Polski.

Za panowania Bolesława Krzywoustego kontynuowano akcję christianizacyjną na Pomorzu; przeprowadzeniem jej zajął się Otto z Bambergu. Misja ta cieszyła się poparciem także pierwszego znanego z imienia władcy pomorskiego Warcisława I Ustanowione zostało biskupstwo pomorskie jednak jego siedzibę zlokalizowano w Wolinie a potem przeniesiono do Kamienia. Po śmierci Ottona biskupstwo to objął kapelan Bolesława Krzywoustego, Wojciech.

W owych czasach Kołobrzeg cieszył się już niewątpliwie dużą samodzielnością. Dowodem tego może być opis wydarzenia z czasów misji Ottona z Bambergu. Mieszkańcy, których zastano w mieście, nie chcieli nic postanowić w sprawie przyjęcia wiary chrześcijańskiej aż do powrotu tych, którzy wyjechali w sprawach handlowych.

W pierwszej połowie XII w. Kołobrzeg jest jednym z ważniejszych grodów pomorskich. Z chwilą gdy Warcisław I dzieli ziemię kołobrzeską między swoich synów Bogusława I i Kazimierza I, gród kołobrzeski i warzelnie soli pozostają we wspólnym władaniu, a rezydujący tu dwaj kasztelani mają dopilnowywać interesów swoich władców.
Pod koniec XII w. współpraca polsko-pomorska zaczyna się rozluźniać. Przeszkodą w wytworzeniu się trwałych więzów jest rozbicie dzielnicowe Polski, silna ekspansja feudałów niemieckich na wschód oraz konieczność uznania zwierzchnictwa cesarskiego a później duńskiego przez władców zachodniopomorskich.

U podstaw znaczenia politycznego Kołobrzegu leży cały szereg czynników gospodarczych, takich jak eksploatacja miejscowych źródeł solnych, dogodne położenie portu, szeroko rozwinięte rzemiosło i handel oraz rybołówstwo.

Decydującym czynnikiem wpływającym na rozwój miasta stało się warzelnictwo soli. Pierwotnie solanki kołobrzeskie należały do panującego i stanowiły tzw. regale. Najczęściej książę wydzierżawiał je użytkownikom, którzy zobowiązani byli do płacenia czynszu pobieranego w naturze w wielkości zależnej od ilości wyprodukowanej soli. Od połowy XII w. ma miejsce coraz częstsze nadawanie warzelni soli na rzecz kościoła — otrzymują je biskup, kapituła, klasztory. Sól kołobrzeska była wysyłana do Wielkopolski, na Kujawy i Śląsk oraz na Pomorze Gdańskie i na Pomorze Zaodrzańskie. Dość prawdopodobne wydaje się przypuszczenie, że sól kołobrzeską wysyłano także do Skandynawii.

Na rozwój miasta wywierała także wpływ wszechstronna produkcja rzemieślnicza. Istotną rolę odgrywało doskonale rozwijające się hutnictwo i kowalstwo. Potwierdzają to liczne zabytki wydobyte w czasie badań archeologicznych. Do produkcji żelaza służyła ruda łąkowa i bagienna, którą wytapiano w piecach dymarkowych. Z żelaza wytwarzano liczne narzędzia — noże, toporki, dłutka, gwoździe, szydła, sierpy, nożyce, haczyki, wędzidła, ostrogi, groty. Rzemieślnicy kołobrzescy potrafili wytwarzać także stal oraz znali sposób łączenia jej z żelazem.

Ówcześni mieszkańcy Kołobrzegu posiedli także umiejętność obróbki metali kolorowych: brązu, miedzi, mosiądzu. Przekonują nas o tym znalezione formy odlewnicze: tygielki, pierścienie z drutu,
kabłączki skroniowe. Rozwinięta była obróbka rogu, kości i bursztynu. Ponadto ludność trudniła się garncarstwem, obróbką drewna, korabnictwem a także rybołówstwem. Na morzu, rzekach i jeziorach najczęściej łowiono śledzie, jesiotry, szczupaki, leszcze, dorsze, płocie, flądry i łososie.

Duży wpływ na rozwój Kołobrzegu wywierał handel, dzięki niemu obok grodu rozwijała się osada o charakterze miejskim. Kupcy kołobrzescy mogli wyprawiać się z towarami lub po towary drogami lądowymi lub drogą morską. Na lądzie Kołobrzeg łączyły szlaki handlowe z Wolinem, Szczecinem, Wielkopolską i Gdańskiem. O tych ożywionych kontaktach handlowych świadczą liczne przedmioty importowane, najczęściej przedmioty zbytku i pieniądze. Kontakty handlowe utrzymywano z Anglią, Norwegią, Szwecją, Got-landią, Nadrenią, Czechami, Morawami, Bizancjum, Rusią i krajami arabskimi.

Dobrze prosperuje rolnictwo i hodowla, uprawia się na tych ziemiach przede wszystkim proso, jęczmień i groch; hoduje się świnie, krowy, konie, owce i kozy oraz ptactwo domowe.

Lokacja Kołobrzegu na prawie lubeckim. Książę pomorski Barnim I w 1248 r. odstąpił biskupowi kamieńskiemu Wilhelmowi swoją część kasztelanii kołobrzeskiej uzyskując w zamian ziemię stargardzką. Ta część kasztelanii kołobrzeskiej stała się zalążkiem państwa biskupiego. Jego obszar powiększył się w 1276 r. o drugą część kasztelanii kołobrzeskiej, którą Barnim I sprzedał biskupowi Hermanowi von Gleichen. Ziemię tę Barnim I odziedziczył w 1264 r. po zmarłym księciu Warcisławie III.

W dniu 23 maja 1255 książę Warcisław III i biskup kamieński Herman nadali Kołobrzegowi prawa miejskie. Według aktu lokacyjnego granice miasta zostały wytyczone w innym miejscu, bardziej na północ od słowiańskiego grodu, po prawej stronie Parsęty na wysokości Wyspy Solnej. Miasto to rychło przejęło wszystkie funkcje sprawowane uprzednio przez stary Kołobrzeg, powo-

dując tym samym jego stopniowy upadek. Mieszkańcom nowego miasta dano 100 łanów ziemi uprawnej, pastwiska i lasy między Regą a Parsętą, prawo połowu ryb na rzece i w Morzu Bałtyckim — w wodach przyległych do ziemi kołobrzeskiej. Ponadto mieszkańcy zostali zwolnieni na przeciąg pięciu lat od płacenia czynszu. W pierwszym okresie władzę w mieście sprawował wójt a pomagali mu w spełnianiu tych powinności rajcy miejscy. Bogate mieszczaństwo coraz usilniej stara się o uzyskanie jak największej samodzielności. Pierwszym krokiem na drodze realizacji tych planów jest ustanowienie w 1297 r. urzędu burmistrza, który obierany był przez radę miejską i reprezentował miasto na zewnątrz. Rada miejska była wybierana przez członków trzech gildii: panów solnych, kupców i piwowarów. Odtąd wójt sprawował jedynie przewodnictwo sądu miejskiego. Mimo tej coraz szerszej autonomii Kołobrzeg pozostaje nadal miastem zależnym od biskupów kamieńskich i musi im płacić różnorodne daniny. Mieszczanie i rada miejska starają się przy każdej nadarzającej się okazji uzyskać coraz większe uprawnienia.

Lokacja nowego Kołobrzegu w 1255 r., jakkolwiek przyczyniła się do zmian politycznych i ustrojowych, nie wpłynęła na rozwój gospodarczy miasta. W dalszym ciągu o rozwoju tym decydują: warzelnictwo soli, handel i rzemiosło.

Po lokacji nowego miasta mieszczanie stopniowo wykupują od klasztorów i kapituły prawa do eksploatacji solanek. Technika produkcji soli niewiele zmieniła się od wczesnego średniowiecza. Bezpośrednio produkcją zajmowali się zależni od panów solnych tzw. robotnicy solnej góry. Produkcję i interesy panów solnych chroniły różne przepisy i przywileje.

Doniosłą rolę w rozwoju miasta od połowy XIII w. do początku XVI w. odgrywał handel. Na terenie osady zwanej Ujściem zbudowano składy na towary, plac składowy i być może pierwsze urządzenia portowe. Opiekę nad portem z ramienia rady miejskiej sprawował mieszkający
w Ujściu wójt oraz będący jego pomocnikami — makler i piloci. Wójt dbał także o pas przybrzeżny w rejonie portu. Od statków wchodzących i wychodzących z portu wójt pobierał opłaty — cło i palowe.

Interesy kupców zagwarantowane były przez szereg przywilejów. W 1298 r. zostali oni zwolnieni od opłat celnych. Otrzymują także od panującego zezwolenie na prowadzenie handlu na terenie Pomorza Zachodniego w księstwie wołogoskim i na ziemi słupskiej.

Przedstawiciele kupców kołobrzeskich już w 1304 r. biorą udział w zjeździe delegatów Hanzy w Straslundzie. Jako członek tej organizacji Kołobrzeg wymieniany jest po raz pierwszy w 1361 r. W związku miast hanzeatyckich Kołobrzeg reprezentował interesy innych miast pomorskich: Gryfic, Wolina, Trzebiatowa, Darłowa, Słupska. Utrzymywane są ożywione kontakty handlowe z Darłowem i Nexo, zawarto nawet układy zwalniające kupców obu stron od opłaty cła. Wywożono przede wszystkim sól, piwo, miód, futra i sukno. Wartość towarów wywiezionych tylko w 1365 r. wyniosła ponad 26 tys. grzywien. Na lądzie tymi samymi szlakami co i dawniej wywozi się z Kołobrzegu głównie sól, a jej najpoważniejszym odbiorcą jest Wielkopolska, Kujawy i Śląsk. Do Kołobrzegu z terenu Polski sprowadzano różnorodne cenne towary.

Najznamienitszy z władców Pomorza Zachodniego, książę Bogusław X zjednoczył na przełomie XV i XVI w. wszystkie ziemie pomorskie. Działalność jego przyczyniła się do znacznego uszczuplenia władzy biskupów kamieńskich. W 1534 r. mocą postanowień sejmu trzebiatowskiego przyjęto na Pomorzu luteranizm a dawne dobra należące do biskupstwa kamieńskiego przeszły w posiadanie dynastii książąt pomorskich. W wyniku tych dość daleko idących zmian Kołobrzeg coraz bardziej stawał się zależnym od książąt pomorskich. Miasto podejmuje szereg prób, których celem było uzyskanie samodzielności, ostatecznie jednak musiało podporządkować się władcom Pomorza.
W składzie Księstwa Zachodniopomorskiego Kołobrzeg w dalszym ciągu przeżywa okres prosperity. Utrzymywane są ożywione stosunki handlowe głównie z krajami leżącymi w basenie Morza Bałtyckiego. Z Kołobrzegu wywozi się: żyto, piwo, chleb, mąkę, miód, wełnę, konopie, sól i szereg innych towarów; przywozi się natomiast: sukno, korzenie, tran, jęczmień, bydło, konie, żelazo. Pomyślnie rozwija się handel lądowy, opierający się w pierwszym rzędzie na towarach zakupionych na terenie Księstwa Zachodnioniemieckiego oraz sprowadzanych z Polski. Szczególnie dużo sprowadzano z Polski zboża, zarówno na rynek wewnętrzny jak i na wywóz za granicę. Na szlakach handlowych wiodących do Polski poruszały się w owych czasach karawany liczące niekiedy ponad 100 wozów.

Jeszcze w XVI i XVII w. zamieszkuje w Kołobrzegu dość dużo ludzi pochodzenia słowiańskiego. Element ten jest szczególnie liczny wśród rzemieślników i pleibsu. Wśród elementów napływających do miasta główny odsetek stanowili ludzie pochodzący z pobliskich okolic; część ludności przywędrowała tu z Pomorza Zaodrzańskiego, Niemiec, Polski i innych stron. Ustalenie w jakim zakresie nastąpiła germanizacja elementu słowiańskiego w Kołobrzegu jest dość trudne. Pewnym jest, że jej postępy nie były szybkie ze względu na bardzo ożywione kontakty mieszkańców miasta z Polską. Mieszczanie kołobrzescy przebywali na dworach królów polskich jak chociażby Szymon Braunschweig, który został przez Zygmunta Augusta nagrodzony szlachectwem za oddane usługi. Walka między elementem germańskim i elementem słowiańskim niewątpliwie istniała. Niektóre cechy, np. kowale zagwarantowali sobie w statucie, że ludność pochodzenia słowiańskiego nie będzie przyjmowana (1564 r.). Nazwiska słowiańskie są spotykane w początkach XVII w. wśród członków cechów płócienników, kołodziejów a szczególnie wśród panewników.
Kołobrzeg pod panowaniem Brandenburgii i Prus.

Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej (1618— —48) zawarty został tzw. pokój westfalski. Postanowiono wówczas podzielić Pomorze Zachodnie między Szwecję i Brandenburgię. To ostatnie państwo uzyskało tereny leżące po prawej stronie Odry (m. in. ziemię kołobrzeską). Sam Kołobrzeg brandenburczycy zajęli dopiero w 1653 r. Przez pewien okres odgrywał on czołową rolę administracyjną będąc siedzibą władz prowincji. Z chwilą uzyskania przez Brandenburgię Szczecina (1720 r.), miasto stopniowo przestaje odgrywać czołową rolę jako port i duży ośrodek handlowy, znacznie natomiast rozbudowane zostały umocnienia obronne. Dokoła miasta powstają liczne reduty, szańce, forty i bastiony. Rozwojowi miasta nie sprzyjają częste wojny prowadzone przez militarystyczne państwo brandenburskie a później pruskie. Znacznie ucierpiał Kołobrzeg w czasach wojny siedmioletniej (1756—63). Trzykrotnie był oblegany przez wojska rosyjskie wspierane od strony morza przez flotę szwedzką i rosyjską. Spalone zostały przedmieścia, zniszczone były liczne budowle w mieście oraz port.

Wojna spowodowała całkowity zastój w rozwoju miasta. Ożywienie w rzemiośle obserwuje się dopiero w 2. poł. XVII w. i w początkach XVIII w. Intensywnie zaczyna rozwijać się produkcja sukna, znaczna jej część przeznaczona jest na eksport. W końcu XVIII w. powstaje pierwsza manufaktura włókiennicza.

Poważny kryzys przeżywają warzelnie kołobrzeskie. Głównymi przyczynami był wzrost kosztów produkcji oraz wysokie cła. Wobec tego znacznie zmalał wywóz soli do Polski, która była głównym jej odbiorcą.

Handel z Polską był żywy jeszcze w XVII i początkach XVIII w. Sprowadzano smołę, dziegieć, potaż, zboże, wywożono głównie sól, śledzie, żelazo, płótno. Ograniczenia przywozu pewnych towarów wprowadzone przez Prusy, podniesienie ceł na towary importowane spowodowało, że Kołobrzeg stał

się dla Polski portem mało atrakcyjnym a głównym odbiorcą polskich towarów stał się Gdańsk.

Nie oszczędziły Kołobrzegu wojny napoleońskie. W czasie ciężkiego oblężenia w 1807 r. jakkolwiek miasto nie zostało zdobyte to jednak w znacznym stopniu uległo zniszczeniu, niemal wszystkie budowle były uszkodzone.

Na podstawie rozporządzenia władz Kołobrzeg w 1808 r. uzyskał znaczną samodzielność. Mieszkańcy miasta wybierali radnych, którzy mieli kontrolować magistrat; do dużego znaczenia doszedł burmistrz. i

Powolny rozwój mliasta obserwujemy od połowy XIX w. Wpłynęła na to budowa linii kolejowej, dzięki której ożywiać zaczął się handel i rozbudowywać port. Od lat trzydziestych XIX w. obserwujemy zainteresowanie walorami uzdrowiskowymi Kołobrzegu; wykorzystano istniejące solanki i borowiny oraz korzystne walory klimatyczne. Intensywny rozwój uzdrowiska nastąpił po 1875 r. gdy zlikwidowana została „twierdza Kołobrzeg” a miasto uzyskało możliwość rozbudowywania się na terenach bezpośrednio przylegających do morza. Nastąpił masowy napływ kuracjuszy i turystów. Z każdym rokiem zwiększa się ilość przyjezdnych, np. w 1900 r. jest ich ponad 12 000 a w 1914 więcej niż 20 000 osób. Znaczny odsetek przyjezdnych stanowią goście z zagranicy, głównie Polacy, Szwedzi i Rosjanie. Ci pierwsi … są bardzo wytworni, co o innych przyjezdnych nie zawsze da się powiedzieć … Tylko w 1913 r. było tu 1200 osób z Wielkopolski i 2600 z Królestwa Polskiego.

Intensywny rozwój miasta przerwał wybuch I wojny światowej. Jednakże w kilka lat po jej zakończeniu następuje ponowne ożywienie i w 1928 r. przybyło na wypoczynek i leczenie niemal tyle gości co w 1914 r.

Od czasów dojścia do władzy hitlerowców, którzy zaczęli intensywnie przygotowywać się do wojny, Kołobrzeg jest bazą wojenną marynarki, stacjonują tu oddziały wojsk lądowych i lotnictwa. Miasto zamieniono w silny punkt oporu.
Walki o Kołobrzeg w 1945 r.

Prace przygotowawcze do obrony, rozpoczęli Niemcy już w listopadzie 1944 r. Wykorzystano przy tym bardzo sprzyjające do obrony warunki terenowe. Od zachodu dostęp do miasta był utrudniony przez rozległe bagna i podmokły park, od południa naturalną przeszkodę stanowiła rzeka i bagnisty teren Wyspy Solnej, od wschodu zaś trudną do sforsowania przeszkodą były rozległe bagniste łąki. Dodatkową trudność przy atakowaniu sprawiło zalanie niemal całego otaczającego miasto terenu przez wodę. Obrona miasta zorganizowana izostała jak gdyby w trzech głównych liniach. Pierwsza przebiegała na skraju przedmieść, druga linia obrony przygotowana została na brzegu Kanału Drzewnego, dalej skrajem starego miasta do parowozowni a stamtąd w kierunku toru wyścigowego i do fortów nad brzegiem morza. Tak druga jak i trzecia linia obrony zostały wzmocnione przez liczne barykady z umieszczonymi w nich działami i czołgami przystosowanymi do strzelania na wprost. Całe miasto zostało zamienione w system barykad i punktów obronnych, liczne domy przystosowano do prowadzenia obrony okrężnej. Broniąca się załoga w liczbie 10—12 tys. żołnierzy składała się z oddziałów SS, Wehrmachtu, marynarzy, policji i Volkssturmu, dysponowała różnorodnym sprzętem wojennym. Działania ich były wspierane ogniem artylerii z okrętów stojących na redzie portu oraz przez lotnictwo. Przy pracach obronnych została wykorzystana ludność cywilna znajdująca się w twierdzy.

Po przełamaniu przez 1 Armię Wojska Polskiego umocnień obronnych „Wału Pomorskiego”, jej jednostki nacierając w kierunku Złocieńca, Białogardu i Świdwina, już 7 marca 1945 r. podeszły pod Kołobrzeg. Od 8 marca rozpoczął się ciężki bój o miasto. Jako pierwsza do walki weszła 6 dywizja piechoty, przystąpiła ona do natarcia od strony zachodniej — między lewym brzegiem Parsęty a morzem. Po prawej stronie Parsęty, od południowego wschodu operowała 272 dywizja piechoty radzieckiej.
Pierwsi żołnierze polscy dotarli nad Bałtyk już 8 marca 1945 r. Po zaciętych walkach w pasie nadmorskim, w rejonie koszar, towarowej stacji kolejowej oraz wzdłuż ul. Trzebiatowskiej okazało się, że niemożliwe jest zdobycie Kołobrzegu z marszu. Koniecznym stało się skierowanie do walki nowych oddziałów. Dlatego też w dn. 9 marca do walki włączają się dalsze pododdziały 6 dywizji piechoty, a po prawej stronie Parsęty 3 dywizji piechoty. Udział w walce wzięły także formacje lotnicze —- 3 pułk lotnictwa szturmowego zbombardował i ostrzelał obiekty obronne w okolicy rynku i w porcie. Zatopiono jeden statek transportowy.

Pewne sukcesy odniosło wojsko polskie już w następnym dniu. Oddziały 3 dywizji piechoty przeprowadziły udany atak i zdobyły leżący na skraju miasta kościół św. Jerzego oraz przyległe do niego budynki i pobliski cmentarz. Walcząca po stronie zachodniej 6 dywizja piechoty zajęła część budynków koło „czerwonych koszar”.

Już 11 marca dał się zaobserwować pewien przełom w walkach. Po prawej stronie rzeki oddziały 3 dywizji walczą o utrzymanie zdobytego kościoła, pobliskich budynków i cmentarza oraz starają się zająć Przedmieście Lęborskie. Oddziały 6 dywizji prowadzą walkę mającą na celu oskrzydlenie „białych koszar” i zajęcie parku nadmorskiego. Do działań włączył się 1 pułk lotnictwa myśliwskiego „Warszawa” oraz 2 pułk bombowców nocnych „Kraków”, który w nocy z 11 na 12 marca wykonał uderzenie bombowe na miasto i statki na morzu — zatopione zostały dwie barki transportowe.

Dowództwo 1 Armii WP aby osiągnąć jak najszybciej powodzenie w walce skierowuje 12 marca do walk o Kołobrzeg 4 dywizję piechoty. Staje ona do walki od strony wschodniej, na prawo od 3 dywizji. Wieczorem tego dnia, dla wsparcia 6 dywizji piechoty, przybył 4 pułk czołgów ciężkich.

W następnym dniu nasi żołnierze posuwają się coraz bardziej w głąb miasta, zdobywają gazownię, „biiałe koszary”, zajmują strzelnicę nad morzem,
a w części południowej miasta umacniają się na początku alei wiodącej do centrum.

Prowadzone w dniach od 14 do 16 marca działania bojowe doprowadziły do zajęcia parowozowni i budynków przyległych; zajęto teren aż do wieży ciśnień oraz część budynków wzdłuż torów. Powodzeniem zakończyły się walki o niezwykle uporczywie bronione „czerwone koszary”. Dalsze natarcie pozwoliło na zajęcie części miasta aż do pl. 18 marca; prowadzono walki w rejonie dworca kolejowego, w parku, koło kolegiaty, zajęto Wyspę Solną. Do walk o Kołobrzeg skierowano ponad 75% artyledli armijnej.

W dniu 14 marca oddziały polskie przerwały ogień i przez radiostację nadano do dowództwa twierdzy ultimatum przerwania ognia i zaniechania oporu. Dowództwo polskie chciało wstrzymać beznadziejną walkę i tym samym uratować życie ludności cywilnej zamkniętej w okrążeniu, zapobiegłoby to też dalszemu niszczeniu miasta. Apel polskiego dowództwa pozostał bez odpowiedzi. Hitlerowcy wybrali walkę „do ostatniego żołnierza”. Ponownie kapitulację zaproponowano w dn. 15 marca. Odpowiedź hitlerowskiego dowództwa była następująca: W 1807 roku wojska napoleońskie nie potrafiły zdobyć Kołobrzegu, tym bardziej nie uda się to teraz Polakom. Walki znów przybrały na sile.

Do działań włączyły się oddziały brygady ka-tiusz dużego kalibru. W wyniku działań teren pozostający w ręku wroga zmniejszał się coraz bardziej. Zajmowali oni tylko port i tereny nad ujściem Parsęty.

Po zakończeniu działań w dn. 17 marca w ręku Polaków znalazły się: fabryka farmaceutyczna, park nadmorski aż do kortów tenisowych, kościół św. Mikołaja, stary fort na Wyspie Solnej, basen rybacki i fort nad morzem. W nocy z 17 na 18 marca stwierdzono duży ruch na obszarze zajętym przez Niemców i szum motorów na morzu. Hitlerowcy starali się uciec. Przystąpiono natychmiast do ataku aby uniemożliwić nieprzyjacielowi ewakuację drogą morską. Po krótkiej ale krwawej wal-
ce złamano opór wroga w rejonie dworca kolejowego, domu zdrojowego i kąpieliska. Wojsko polskie wyszło na brzeg Morza Bałtyckiego. Stary piastowski gród został wyzwolony.

W czasie dziesięciodniowych krwawych zmagań poległo 1013 bohaterskich żołnierzy polskich. Rany odniosło 2652 żołnierzy. Ich krwawy trud pozwolił na przywrócenie Polsce odwiecznych piastowskich ziem.
Jeszcze w dn. 18 marca na plaży w pobliżu portu, tam gdzie dziś stoi pomnik, odbyły się uroczyste zaślubiny 1 Armii Wojska Polskiego iz morzem. Wypowiedziane zostały wówczas te oto historyczne słowa: Przywrócone Ojczyźnie, na wieki pozostaniesz Polskim Morzem.

Kołobrzeg w Polsce Ludowej

Kołobrzeg wyszedł z wojny zniszczony w 85%. Wszystkie niemal ulice i place zatarasowane były barkami, zwałami gruzu z rozbitych obiektów i pozostawionym sprzętem wojskowym. Nie ocalał ani jeden budynek użyteczności publicznej. W czasie działań wojennych zniszczono w mieście mosty, elektrownię, gazownię, dworzec kolejowy, pocztę, sieć wodociągową i gazową, zakłady przemysłowe, szpital, kina i teatr. Spalono magazyny, unieruchomiono węzeł kolejowy, port handlowy i rybacki. Zniszczone zostały wszystkie sanatoria i obiekty uzdrowiskowe, niemal wszystkie szkoły. Na ok. 3000 budynków mieszkalnych, pozostało zaledwie 800, w tym większość mogła być wykorzystana dopiero po uprzednim remoncie kapitalnym.

Tak wyglądał w dużym skrócie obraz wyzwolonego Kołobrzegu. Ci, którzy Kołobrzeg zdobyli — przywrócili Macierzy i pierwsi osadnicy z różnych stron Polski głęboko wierzyli, że prastare polskie miasto odzyska swoją świetność i będzie jednym z najpiękniejszych miast nad Bałtykiem. Kilkudziesięciu żołnierzy biorących udział w wyzwoleniu Kołobrzegu po zakończeniu działań wojennych osiedliło się na ziemi kołobrzeskiej, sprowadzili rodziny, bliskich i znajomych. Dzisiaj mówi się o nich ze szczególnym szacunkiem, a na spotkaniu z ludnością i młodzieżą szkolną dają świadectwo chluby oręża Wojska Polskiego, męstwa, odwagi !i patriotyzmu. Podobnie czcią i szacunkiem otoczone są miejsca walk i cmentarz żołnierzy polskich ii radzieckich poległych w walce o wyzwolenie Kołobrzegu.

Nie od razu po wyzwoleniu przystąpiono do organizowania władz administracyjnych. Przez pe-

wien czas pozostać musiało miasto pod zarządem władz wojskowych, gdyż całe wybrzeże aż do (zwycięstwa nad armią hitlerowską traktowane było jako strefa wojenna i musiało być przygotowane do obrony przed ewentualnymi atakami wroga od strony morza.

Po uregulowaniu spraw wojskowych i zapewnieniu bezpieczeństwa w mieście, przystąpiono w czerwcu 1945 r. do organizowania Zarządu Miejskiego. Pierwszym burmistrzem został do dziś mieszkający w Kołobrzegu inż. Stefan Łipicki. Przed Miejską Radą Narodową powołaną we wrześniu 1946 r. stanęły bardzo trudne zadania. Z ogromnym poświęceniem przystąpiono do usuwania skutków działań wojennych. Odgruzowanie, remonty, zabezpieczenie mieszkań dla przyszłych mieszkańców, żywności i pracy w mieście niemal całkowicie zniszczonym nastręczało poważne trudności.

Sytuacja miasta poprawiła się znacznie pod koniec 1947 r. z chwilą przeniesienia do Kołobrzegu starostwa i innych urzędów. Kołobrzeg stał się ekonomicznym ii administracyjnym centrum powiatu. Od tej chwili zwiększył się napływ ludzi, którzy swoją pracą, autorytetem i możliwościami w znacznej mierze przyspieszyli odbudowę miasta. Od pierwszych dni opracowywano koncepcje, plany i programy zmierzające do likwidacji skutków wojny i nadania Kołobrzegowi rangi miasta powiatowego. Decydującą rolę w stabilizacji życia w mieście odegrały partie polityczne PPR i PPS, które od samego początku ściśle z sobą współpracowały. Mobilizowały one mieszkańców do odgruzowania, odbudowy miasta, pomagały w prowadzeniu osadnictwa, ustalały wspólne kierunki gospodarki w mieście.

Dużą aktywność wykazały również organizacje młodzieżowe — Związek Walki Młodych, OM TUR, następnie ZMP, które obok działalności kulturalno-oświatowej i sportowej czynnie włączały się od odgruzowania i uporządkowania miasta. W pierwszym etapie przystąpiono do usuwania gruzów i sprzętu wojskowego z ulic, wyburzono
25
2 — Kołobrzeg i okolice
24
budynki grożące zawaleniem, zabezpieczono domy nadające się do remontu, wywożono gruz z terenu miasta.

Do prac tych angażowali się niemal wszyscy mieszkańcy. Na wyróżnienie zasługuje młodzież szkolna, która w wolnych chwilach od nauki z pełnym poświęceniem brała udział w oczyszczaniu miasta ze śladów wojny. Codziennie na ulicach i placach można było widzieć grupy ludzi pracujących w pocie czoła bez nadzorujących i kontrolujących. Ambicją każdego było aby własnymi siłami przyczynić się do szybszego uporządkowania miasta I stworzyć dogodniejsze warunki życia.

Poważnie zaawansowane prace nad usuwaniem zniszczeń wojennych w mieście oraz coraz większa ilość chętnych do zamieszkania na stałe w Kołobrzegu stały się przyczyną do opracowania koncepcji odbudowy i rozbudowy miasta. Nie bez znaczenia były tu walory klimatyczne, naturalne bogactwa: solanki i borowina, przepiękne położenie Kołobrzegu.

Uchwały Komitetu Ekonomicznego przy Radzie Ministrów z listopada 1957 r., czerwca 1958 r. i marca 1959 r. — to akty prawne, które zapoczątkowały proces wszechstronnej odbudowy i aktywizacji miasta.

Wykorzystując te naturalne czynniki miasto-twórcze ustalone zostały główne funkcje Kołobrzegu, jako: miasta uzdrowiskowego, ośrodka turystycznego i sportów morskich, portu rybackiego i handlowego, ośrodka administracyjnego i kulturalnego powiatu.

Uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów zakładały poważny rozwój rybołówstwa i uruchomienie a następnie rozbudowę portu handlowego w Kołobrzegu. W PPiUR „Barka” z roku na rok wzrasta ilość kutrów wyposażonych w nowoczesne urządzenia nawigacyjne i sprzęt połowowy. Pozwala to rybakom wypływać na dalsze łowiska. Wzrosły znacznie warunki bezpieczeństwa. „Barka” posiada własną sieciarnię, magazyn główny, wytwórnię lodu, podnośnik kutrowy umożliwiający dokonywanie remontów, war-

sztaty remontowe i wędzarnię ryb. Wybudowano i uruchomiono Fabrykę Mączki Rybnej. Podobnie rozwija się rybołówstwo w powstałej w 1957 r. spółdzielni „Bałtyk”. Od kilkunastu lat istnieje w Kołobrzegu morskie rybołówstwo prywatne. Rybakom zapewniono pełny zbyt odłowionych ryb oraz pomoc kredytową na zakup i remont sprzętu. Łącznie w rybołówstwie pracuje ponad 1200 osób; odławia się ponad 20 000 ton ryb rocznie. Plany rozwojowe rybołówstwa na najbliższe lata zakładają możliwość podwojenia połowów i znacznego zwiększenia zatrudnienia, wprowadzenie szeregu inwestycji, rozbudowy bazy i zaplecza.

W dn. 29 maja 1960 r. otwarto port handlowy w Kołobrzegu. Przez kołobrzeski port eksportujemy: ceramikę, łupek szamotowy, kamień gipsowy, cegłę, drzewo i zboże. Stopniowo wprowadza się również rozładowywanie statków z towarów importowanych.

Do najważniejszych inwestycji na najbliższe lata należeć będzie: pogłębienie i poszerzenie basenu portowego, budowa magazynów, dróg dojazdowych, warsztatów, rozbudowa i modernizacja zaplecza. Wykwalifikowaną kadrę dla gospodarki morskiej zabezpieczy zorganizowane Technikum Rybołówstwa Morskiego w Kołobrzegu.

Warunki życia mieszkańców i aktywizacja Kołobrzegu, związane są ściśle z dalszym rozwojem gospodarki morskiej — portu i rybołówstwa.

Realizacja uchwał KERM-u widoczna jest najbardziej w budownictwie mieszkaniowym i komunalnym. Z uzyskanych środków na budownictwo Rad Narodowych, spółdzielcze i zakładowe, wybudowano około 10 000 izb mieszkalnych. Powstały piękne osiedla mieszkaniowe: 18 Marca, Kniewskiego, Walki Młodych, Parsęta, Waryńskiego i Millenium. W budowie jest osiedle Lęborskie.

Całe osiedla budowane są metodą uprzemysłowioną. Obiekty o 4 i 5 kondygnacjach posiadają duże nowoczesne okna i loggie-balkony, zapewniają mieszkańcom dużo słońca i powietrza, a kolorowe elewacje cieszą oczy przechodniów. Rozwija się również budownictwo indywidualne; wybudowa-
Hotel „Skanpol”
no ponad 100 domków jednorodzinnych. Wszystkie stare budynki zostały wyremontowane.

W 1967 r. oddany został piękny, siedmiopiętrowy hotel na 264 łóżek stałych i 182 dostawianych. Nowymi inwestycjami są również: gazownia i sieć gazowa, oczyszczalnie ścieków, zmodernizowana stacja pomp. Fabryka Podzespołów Radiowych „Elwa”. Wkrótce rozpocznie się budowa nowego dworca PKP, centralnej ciepłowni i magistrali wodociągowej. Wielką atrakcją dla turystów będzie molo spacerowe o długości 220 m.

Kołobrzeg posiada 3 kina panoramiczne na ponad 1000 miejsc, Powiatowy Dom Kultury, biblioteki, muzeum, kluby, świetlice, muszlę koncertową i amfiteatr na 5000 miejsc. W obiektach tych odbywają się regularnie imprezy kulturalne dla stałych mieszkańców miasta, turystów i kuracjuszy.

Wielką popularnością cieszą się doroczne Festiwale Piosenki Żołnierskiej, w których udział biorą przedstawiciele armii zaprzyjaźnionych. Już od 10 lat koncertuje w Kołobrzegu orkiestra Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej z Warszawy.

W mieście jest ponad 150 różnych sklepów, ponad 200 punktów rzemieślniczo-usługowych oraz kilkanaście zakładów gastronomicznych. Liczne sklepy, restauracje i kawiarnie zlokalizowano w

pasie nadmorskim. Ze względu na charakter uzdrowiskowy ogranicza się rozwój przemysłu w mieście.

Mieszkańcy miasta są ludźmi młodymi — ponad 50°/o nie przekroczyło dwudziestego roku życia. Ponad 200 dzieci przebywa w żłobkach, ponad 500 w przedszkolach, ponad 5000 w szkołach podstawowych, ponad 2500 w szkołach średnich i zawodowych.

Czyny społeczne mieszkańców pozwoliły uporządkować i zagospodarować większość placów osiedlowych i wolnych terenów. Powstały piękne dywany kwiatowe, wysadzone w większości różami. Krzewów róży jest w mieście 50 000.

Dzisiaj z perspektywy ponad ćwierćwiecza obraz Kołobrzegu z 1945 r. stopniowo zaciera się. Pozostaje we wspomnieniach tych, którzy walczyli o jego wyzwolenie i tych, którzy byli pionierami polskiego społeczeństwa miasta, tych którzy zamienili karabin na pług i kielnię, które stały się ich narzędziem pracy.

Kto obserwuje rozwój Kołobrzegu ten jest przekonany, że stanie się on w niedługim czasie perłą Bałtyku. Stanie się to dzięki przyznanym funduszom na odbudowę i ofiarnej pracy wszystkich mieszkańców Kołobrzegu, którzy żyją tu i pracują z pełnym przekonaniem, że byliśmy tu, jesteśmy i będziemy.

Wysoką cenę żołnierskiego życia złożono za wolność Kołobrzegu. Jedni zginęli nie ujrzawszy morza — ich koledzy doszli do bałtyckich fal, by Polskę złączyć z nimi na wieki.

Kołobrzeg stał się obecnie domem 25 000 mieszkańców, z których 50°/o tu się urodziło. Stał się miejscem nauki i pracy, miejscem wypoczynki dla wszystkich, którzy go potrzebują, miejscem ratunku dla tych, którym nie dopisało zdrowie jest miastem przyszłości.

Czytaj również:

• Kołobrzeg jako uzdrowisko – kuracjusze
• Kołobrzeg – dzieje uszdrowiska
• Morze – Kołobrzeg nad morzem w Polsce
• Jak dojechać do Kołobrzegu
• Szlakiem latarni morskich

Bałtyk jest morzem płytkim, średnia głębokość
i szarańczaki. Rzadko można dostrzec żyjącego na wydmach ptaka zwanego kulonem (Burhinus oedicnemus), ma on żółtobrunatne upierzenie ochronne, upstrzone ciemniejszymi plamkami, unika ludzi. Rozróżnić go można po wydawanych, szczególnie w porze nocnej, lekko ochrypłych gwizdach.

Na halofilnych łąkach tzw. słonawach, leżących na lewym brzegu Parsęty, występują interesujące rośliny słonolubne. Powszechnie na solnisku rosną — miecznik nadmorski (Glaux maritima), babka nadmorska (Plantago maritima), sit Gerarda, a z typowych tylko dla Kołobrzegu — obione
wynosi 55 m. Największa głębia iznajduje się między Szwecją i Gotlandią i wynosi 459 m (tzw. Głębia Landsorcka). W części południowej Bałtyku wody są płytkie a dno morza opada łagodnie.

Wody południowego Bałtyku najczęściej nie zamarzają. Zlodzenie wód trwa w tej części 1—2 miesiące a zamarzanie jest zjawiskiem niezbyt częstym. Niekiedy w okresie zimowym warunki komunikacyjne są znacznie utrudnione, wiatry północno-zachodnie, północne i północno-wschodnie powodują nagromadzanie się kry w rejonie wejścia do portów.

Na Bałtyku zasadniczo nie występuje zjawisko odpływów i przypływów; w Kołobrzegu przypływ wynosi 1 cm. Fale morskie są niewielkie, dochodzą do wysokości 3 m. Są jednak często wskutek tzw. krzyżowania się, bardzo niebezpieczne dla żeglugi. W okresie jesieni i zimy Morze Bałtyckie jest niespokojne i burzliwe. Największa liczba fal sztormowych obserwowana jest od listopada do stycznia. Fale te przekraczają wysokość 1,2 m, a szkody przez nie wyrządzone są niekiedy bardzo znaczne; np. w 1914 r. rozmyły w Kołobrzegu tamę kamienną i zniszczyły szereg urządzeń portowych. Najspokojniejsze są wody morskie w okresie od maja do sierpnia.

Wobec ścierania się na Bałtyku wpływów atlantyckich i kontynentalnych, flora i fauna jest mieszana — morsko-słodkowodna. Faunę bałtycką tworzą gatunki wytrzymujące wahania zasolenia wód, brak tu jest grup typowo morskich. Z meduz żyją tylko trzy gatunki: chełbia, bełtwa (Cyanea ca-pillata) i mała meduza z grupy tiar (Halitholus cirratus) — gatunek typowo arktyczny, reliktowy. Z tego samego okresu pochodzi odkryty w rejonie Kołobrzegu drobny skorupiak z gatunku obunogów (Gamnnarus oceanicuś). Skromna jest liczba gatunków ryb żyjących w Bałtyku, znaczenie gospodarcze mają: śledź, dorsz, szproty, łosoś, a także węgorze i płastugi (zwane też flądrami), z których spotykamy najczęściej stornię i gładzicę. Osobliwością tego morza są głowacze, najpospolitszy z nich kur (Cottus scorpius) zwany jest kurem diabłem.
Czasami u naszych brzegów pojawia się foka szara, żyjąca głównie w Zatoce Botnickiej oraz morświn.

Czytaj również:

• Kołobrzeg – dzieje uszdrowiska
• Wycieczki w okolice Ustki
• Kołobrzeg jako uzdrowisko – kuracjusze
• Dzieje Kołobrzegu
• Jak dojechać do Kołobrzegu